فلسفه

تاملات رنه دکارت

رنه دکارت

زمینۀ فلسفی: دکارت و خویشتن منزوی
دکارت: خویشتن منزوی (تاملات رنه دکارت)

فردگرایی یکی از صفات بارز فلسفه و تمدن غرب است. هیچ سنت فکری دیگری تاکنون به این شدّت و حدّت (و یا به قول برخی: به این حدّ افراط) به ممتاز ساختن و تعریف خویشتن فردی نسبت به فلسفۀ غرب نپرداخته است و هیچ حکومت دیگری تابه‌حال حقوق و امتیازهای مسلم‌فرض‌شدۀ فرد را به  دغدغۀ اصلی و حساس جوامع غربی تبدیل نکرده است. فردگرایی بنا بر تعریف مشخصۀ تمدن فعلی ما به‌عنوان نظام سرمایه‌داری، نظام ماده‌گرایی، تکنولوژی و پیشرفت و توسعۀ جهانی است.

کار و روش مثالی «سقراط» نقطۀ آغاز مهمی در مسیر این میراث فردگرایانه بود. استقلال درونی «سقراط» از جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کرد، مبنای مشی و روال مهمی را برای بستری گذاشت که فرد بر مبنای آن می‌تواند خود را به‌عنوان یک موجود مستقل و ممتاز درک کند. باوجود رویکرد فردگرایانۀ افراطی‌ای که «سقراط» داشت، اما هیچ‌گاه خود را جز عضوی از یک جامعه تصور نکرد. فردگرایی خاص او به‌عنوان یک نقش اجتماعی تعریف می‌شد (همان‌طور که مفهوم و تعریفی که او از خود به‌عنوان «خرمگس» آتن داشت، به‌وضوح مبین این ادعا است)؛ و هیچ فیلسوف یونانی در روزگار باستان هیچ‌گاه فرد را به‌عنوان چیزی جز یک موجود اجتماعی و یک زون پولیتیکون [۱] تصور نکرده است.

این رویه با شروع عصر جدید شکل متفاوتی به خود گرفت. فلسفۀ مدرن، مفهومی از فرد به دست داد که بسیار انزواگرایانه‌تر از تعریفی بود که توسط سقراط و عهد قدیم ارائه شده بود. تعریف مدرن از خویشتن، هرگونه ارجاع به جامعه یا بافت اجتماعی را نادیده می‌گیرد و منحصراً به آنچه خویشتن فی‌نفسه است، می‌پردازد. به‌واسطۀ این رویکرد به درک و تعریف خویشتن، فلسفۀ مدرن سرانجام به مفهومی از فرد رسید که در محاصرۀ مسئلۀ خودانگاری [۲] و این پرسش قرار گرفت که شخص چگونه می‌تواند به‌طور محتمل به جهان خارج مرتبط شود.

فیلسوفی که برای اولین بار ایدۀ خویشتن منزوی را بسط داد و ارائه کرد، «رنه دکارت» (۱۵۹۶-۱۶۵۰) بود. به دلیل کارهای پیشگامانۀ «دکارت» در این زمینه است که او را به نام «پدر فلسفۀ مدرن» می‌شناسند. برای درک دلیل آنکه چرا «دکارت» خود را ناگزیر از بسط ایدۀ فردگرایی رادیکالش می‌دید، خالی از فایده نخواهد بود اگر به وضعیت کلی زمان او نگاهی اجمالی داشته باشیم. (تاملات رنه دکارت)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

18 − چهار =